Hrad Hukvaldy

www.janackovyhukvaldy.cz

Krótka historia Hukwaldów

Pierwsze informacje o zamku hukwaldzkim odnotowane są w 1285 roku, jego geneza sięga połowy XIII wieku. Za założycieli Hukwaldów uważany jest niemieckich ród szlachecki z Hückeswagen. Pierwszy rycerz Arnold z Hückeswagen, przywędrował do ziemi czeskiej na zaproszenie czeskiego króla Przemysła Otokara I, aby pośredniczyć w małżeństwie córki Przemysła Agnieszki z angielskim królem Henrykiem III. Małżeństwo nie zostało zawarte, lecz Arnold w służbie dyplomatycznej czeskiego władcy już pozostał i otrzymał od niego ziemie na północno-wschodnich Morawach. I właśnie tutaj jego potomkowie po 1250 roku założyli zamek Hukwaldy.

Hukwaldy i ich właściciele

W połowie XIV wieku zamek po raz pierwszy otrzymali we władanie biskupi ołomunieccy, którzy najczęściej byli właścicielami zamku. Ich własność została w 1355 roku potwierdzona bullą papieską, która zarazem zabraniała sprzedaży lub zastawienia zamku. Jednak niekorzystna sytuacja finansowa biskupstwa ołomunieckiego prowadziła mimo tych zapisów do kolejnego oddawania pod zastaw i zamek w następnych dziesięcioleciach często zmieniał właścicieli. Właścicielami zamku byli np. węgierski król i późniejszy cesarz Zygmunt albo znany husycki hetman Jan Čapek z San, znany pono z niechlubnej zdrady w bitwie pod Lipanami. W 1645 roku zamek zyskał król Jerzy z Podiebradów, który następnie sprzedał zamek znów ołomunieckiemu biskupstwu. Ówczesnego biskupa Tasa z Boskovic wsparli finansowo jego bracia Dobeš i Beneš Černohoršti z Boskovic, którzy zamek przejęli po śmierci Tasa, który zmarł na dżumę. W czasie panowania panów z Boskovic zamek przeszedł wiele zmian budowlanych a prace kontynuowano po ich śmierci na początku XVI wieku, kiedy zamek ostatecznie powrócił do biskupstwa ołomunieckiego. Od tego czasu biskupstwo ołomunieckie (od XVII wieku arcybiskupstwo) było właścicielem Hukwaldów niemal nieprzerwanie aż do roku 1949, kiedy zamek znacjonalizowano.

Niszczący pożar

W XX wieku zamek był już dawno opuszczony i zmieniony w ruinę. Według przekazów do jego zniszczenia doszło 5 października 1762 roku, kiedy na zamku wybuchł podobno niszczycielski pożar. Rozpętał się rzekomo w czasie burzy, kiedy piorun uderzył w jeden z drewnianych budynków gospodarczych, które stały na głównym dziedzińcu. Ogień rozszerzył się i całkowicie zniszczył zamek. Według innej, mniej oficjalnej wersji, zamek podpalili urzędnicy, którzy codziennie musieli przychodzić tu do pracy. Prawdą jednak jest, że zamek podupadał już od dłuższego czasu i większość urzędników opuściła go już dwa lata przed fatalnym pożarem, kiedy większość kancelarii przeniesiono do zamku w na podzamczu. Spustoszenie następowało, kiedy mieszkańcy okolicznych wiosek rozbierali mury obronne wykorzystując je do budowy swych domów. Gród stopniowo opustoszał i dopiero w XIX wieku przeprowadzono tu podstawowe prace remontowe. W tym czasie o Hukwaldach już pisano, jako o romantycznych ruinach i miejscu częstych wycieczek, i to samo można powiedzieć dzisiaj.

Najlepiej zachowanym budynkiem na zamku jest kaplica św. Andrzeja wybudowana prawdopodobnie pod koniec XVII wieku. Kaplica była jedyną budowlą na zamku, która w XIX wieku została zrekonstruowana. Jest pod wezwaniem św. Andrzeja, patrona tego regionu, którego obraz znajduje się na ołtarzu. W kaplicy są także rzeźby św. Jana Nepomucena oraz św. Franciszka Ksawerego. W kaplicy jest świetna akustyka i dlatego odbywają się tu różne koncerty i spotkania. Koncerty są także organizowane w tzw. okrąglaku nazywanym motta, czyli fortyfikacji wybudowanej zapewne w XV wieku. Tu rezydował garnizon wojskowy a także więzienie dla poddanych. Jeszcze w latach 60-tych XX wieku znaleziono tu kajdany i łańcuchy, którymi więźniowie byli przykuwani za ręce i nogi do ścian. „Okrąglak” był z resztą zamku połączony w drugiej połowie XVI wieku, w czasach biskupa Stanisława Pavlovskiego, długimi murami zewnętrznymi. Mniej więcej w tym samym czasie w podzamczu biskup Wilhelm Prusínovski założył zwierzyniec. Pierwotnie hodowano tu daniele, które były wysyłane najczęściej do biskupiej i kapitulnej kuchni w Ołomuńcu i Kromierzyżu. W połowie XVII wieku zwierzyniec przeniesiono wprost pod wzgórze, gdzie znajduje się do dziś. Od 1900 roku w zwierzyńcu rozpoczęto hodowlę muflonów i dziś żyje tu około 150 danieli i 150 muflonów. Hodowane są tu także dziki. Całe zamkowe wzgórze jest pomnikiem przyrody i jego stare buczyny dają schronienie wielu rodzajom roślin i zwierząt.

Kolejnym obiektem na zamku jest trzecia brama, z której zachowały się tylko boczne ściany. Wybudowana dopiero po 1645 roku przez biskupa ołomunieckiego arcyksięcia Leopolda Wilhelma, który był najmłodszym synem cesarza Ferdynanda II. Ten biskup wybudował pierwszą i drugą bramę, przez które dziś do zamku się wchodzi. Na obu bramach do dziś można zobaczyć herby wspominanego biskupa.

W pobliżu trzeciej bramy usytuowany był kiedyś cmentarz dla poddanych a naprzeciwko pod potężną basztą była kiedyś psiarnia Zamek Hukwaldy nie został nigdy zdobyty. Zawdzięcza to swej świetnej pozycji strategicznej i potężnym fortyfikacjom. Strome wzgórze pod zamkiem było prawdopodobnie ze względów obronnych niezalesione i potencjalni nieprzyjaciele nie mieli żadnej ochrony i łatwo można ich było z góry zranić. Dlatego Hukwaldy w czasie wojny trzydziestoletniej stawiły opór Wołochom, Duńczykom a nawet Szwedom. Duńskie wojska w 1926 bezskutecznie oblegały zamek pono całych dziewię miesięcy.

Za trzecią bramą znajduje się brama czwarta, wybudowana na początku XVI wieku. Jej obecny wygląd pochodzi dopiero z XIX wieku. Wewnątrz znajdziemy pomieszczenie dawnej strażnicy, w którym dziś jest lapidarium, w którym przechowywane są różne kamienne i metalowe elementy zamku a także tablice z jego krótką historią. Z czwartej bramy wychodzi się na most wyglądający jak historyczny, który był jednak wybudowany dopiero w 1970 roku. Pierwotnie na jego miejscu stał drewniany most zakończony zwodzoną bramką. Pod mostem znajduje się głęboki rów, który powstał wskutek wydobywani kamieni na budowę grodu. Kolejne miejsca gdzie wydobywano kamień, były na pobliskim wzgórzu Kazni

ov. Tutaj są według legendy zakopane skarby legendarnego zbójnika Ondraszka i jego drużyny. Wybudowanie fortyfikacji koło mostu zlecił w XVI wieku biskup ołomuniecki Stanisław Thurzo. Jego dziełem jest również czwarta i piąta brama zamkowa, w której również zachowało się pomieszczenie dawnej strażnicy. Dziś jest tu sklepik U hukalky, nad którego wejściem możemy zobaczyć herb biskupa Thurza. Także on polecił na zamku zbudować drugi dziedziniec, na który wchodzi się przez piątą bramę zamkową.

Biała wieża

Dominantą tego dziedzińca jest tzw. biała wieża, wybudowana pod koniec XV wieku przez braci Beneša Dobeša Černohorskich z Boskovic. W dolnej części była według przekazów kuchnia zamkowa, na bocznym murze widoczne są konsole, na których były umieszczone drewniane budki, czyli ustronne miejsca – średniowieczne ubikacje. Z dziedzińca z gotyckim portalem z XIII wieku wchodzi się do pierwotnego zamku. W jego murach według podania zamurowany jest najbardziej znany hukwaldzki duch preclarz Světlík. Był pono ukarany przez okrutnego starostę Harasovskiego za to, że odmówił mu oddać swą piękną córkę. Preclarz zjawia się pono na zamku zawsze o północy w czasie pełni, kiedy to z wspominanego muru wyłaniają się zwolna białe ręce Světlíka.

Najstarszą częścią Hukwaldów jest centrum zamkowe, które częściowo pochodzi z XII wieku. Wtedy wybudowano wschodni pałac, który był historyczną siedzibą założycieli zamku. W tym rycerskim pałacu usytuowano także pierwszą kaplicę zamkową.

Do zmian w centralnej części grodu doszło w XV wieku, kiedy na południowozachodniej części murów panowie z Boskovic dobudowali kolejne piętra. Herby Dobeše Černohorskiego i jego żony Jadwigi są widoczne w centrum zamku do dzisiaj. Najnowszą częścią centralnej części zamku jest renesansowy pałac u zachowanymi oknami renesansowymi, wybudowany około 1550 roku. W połowie XVI wieku w centrum zamku ustanowiono więzienie dla kanoników. Najbardziej znanym więźniem był kanonik Philopon Dambrovski (więziony tu w latach 1585–87), podejrzewany o otrucie czterech biskupów ołomunieckich. W tym samym więzieniu zmarł w wyniku nieszczęśliwego wypadku pewien grzeszny mnich, którego duch pono błądzi po zamku. Znany jest jako czarny mnich, ponieważ pojawia się jako postać w czarnym kapturze bez twarzy. W centrum zamku znajdują się także kamienne cysterny na gromadzenie deszczówki, używanej w kuchni zamkowej do gotowania w czasach przed wydrążeniem studni zamkowej.

Brak wody przez długi czas był największą słabością zamku Hukwaldy. Dopiero w 1581 roku na zamku wydrążono studnię, której budowa pochłonęła niemal cały dochód włości hukwaldzkich. Studnia pierwotnie miała głębokość 150 metrów i woda z niej była czerpana za pomocą ogromnego kieratu, napędzanego przez więźniów. W 1738 roku urządzenie to spłonęło (pono przez nieuwagę służby) i od tego czasu Hukwaldy znów były bez wody i zarazem w tym roku rozpoczął się proces upadku zamku. Dziś studnia znajdująca się na tylnym dziedzińcu zamku prawie zasypana, głębokość wynosi około 40 metrów. Za studnią wybudowano renesansowe fortyfikacje, które zostały wyburzone w roku 1653 a w ich miejscu wyrosły dwa barokowe bastiony. Te dziś służą jako miejsca widokowe, na jednym z nich (zadaszonym) pono chętnie siadywał najsłynniejszy hukwaldzki rodak kompozytor Leoš Janáček. Jak wieść niesie tutaj napisał niektóre ze swych dzieł.

Kolejne miejsce widokowe znajduje się na zamku. Z tego miejsca rozciąga się widok na szeroką okolicę, widać stąd Beskidy a także miasta Koprzywnica, Pryzbor i Ostrawa. Miasta te dawniej należały pod zwierzchnictwo zamku Huklwaldy – dziś trzeciego najrozleglejszego zamku w Czeskiej Republice.

W kompleksie hukwaldzkiego zamku i przyległym zwierzyńcu od 1994 roku regularnie na początku lata odbywa się Międzynarodowy festiwal muzyczny Hulwaldy Janáčka. To wydarzenie swoją rangą sięga poza granice regionu. Ten festiwal ma swoje stałe miejsce w kalendarzu miłośników muzyki i teatru.

ZDARMA PRŮVODCE DO MOBILIU

http://m.lwi.cz/lasskabrana

LAŠSKÁ BRÁNA

Kalendář akcí na Hukvaldech a v okolí

 

http://www.beskydy-info.cz